رمزگشایی از سناریوهای محتمل در بورس بعد از حمله آمریکا و اسرائیل | نقش صندوقهای درآمد ثابت در فعال نگهداشتن بازار
به گزارش اقتصادنیوز، بورس تهران که روز شنبه ۹ اسفند به دلیل حمله آمریکا و اسرائیل به ایران تعطیل شده بود روز یکشنبه ۱۷ اسفندماه، تنها با صندوقهای درآمد ثابت بازگشایی شد. معاملات دیروز در بازه ۱۰ تا ۱۲ صبح انجام شد و با حجم بالای دادوستد و خروج قابل توجه نقدینگی همراه بود. ارزش کل معاملات خرد به ۴۳.۸ همت رسید و بیش از ۷.۱ همت سرمایه حقیقی از صندوقها خارج شد. فشار فروش در ابتدای معاملات بالا بود، اما در دقایق پایانی تعدیل شد و بازار به تعادل نسبی رسید.
بررسیها نشان میدهد در نخستین روز بازگشایی بازار سرمایه پس از «جنگ ۱۲ روزه»، حدود ۱۸ همت نقدینگی از صندوقهای درآمد ثابت خارج شده بود.
در همین رابطه، بهناز اکبرپور، کارشناس بازار سرمایه در گفتگو با «اقتصادنیوز» میگوید: «تعطیلی موقت بورس تهران در شرایط تنشهای سیاسی و امنیتی، کوتاهمدت میتواند از افت شدید شاخصها و رفتارهای هیجانی سرمایهگذاران جلوگیری کند، اما تجمع تقاضای نقدشوندگی ممکن است در بازگشایی بازار نوسانات ایجاد کند.»
او در خصوص سناریوهای احتمالی بازگشایی بازار، نقش ابزارهای حمایتی، مدیریت نقدینگی و استراتژیهای سرمایهگذاران خرد و حقوقی توضیحاتی ارائه کرد.
مشروح گفتگوی بهناز اکبرپور، کارشناس بازار سرمایه را با «اقتصادنیوز» در ادامه بخوانید.
****
*خانم اکبرپور! با توجه به تعطیلی بورس تهران پس از آغاز حمله به ایران، به نظر شما اثرات کوتاهمدت و بلندمدت این توقف بر شاخصها و اعتماد سرمایهگذاران چیست؟
در شرایطی که ریسکهای سیاسی و امنیتی بهطور ناگهانی افزایش پیدا میکند، تعطیلی موقت بازار سرمایه معمولاً با هدف مدیریت هیجان و جلوگیری از رفتارهای شتابزده در معاملات انجام میشود. در کوتاهمدت این اقدام میتواند از شکلگیری صفهای فروش سنگین و افتهای ناگهانی شاخصها جلوگیری کند و به فعالان بازار فرصت دهد تا اخبار و شرایط جدید را بهتر تحلیل کنند.
فشار فروش در روزهای ابتدایی بازگشایی بازار
با این حال، توقف معاملات ممکن است باعث تجمع تقاضای نقدشوندگی شود؛ به این نحو که بخشی از سرمایهگذاران در زمان بازگشایی برای کاهش ریسک اقدام به فروش کنند و همین موضوع میتواند در روزهای ابتدایی بازگشایی بازار به افزایش نوسانات و فشار فروش منجر شود.
در بلندمدت اما اثر این تصمیم بیشتر به نحوه مدیریت بازار و میزان شفافیت سیاستگذار بستگی دارد. اگر توقف معاملات کوتاهمدت و همراه با اطلاعرسانی شفاف و برنامه مشخص برای بازگشایی باشد، معمولاً اثر منفی پایداری بر بازار نمیگذارد. اما طولانی شدن تعطیلیها یا نبود برنامه مشخص میتواند بر اعتماد سرمایهگذاران و تصور آنها از نقدشوندگی بازار سرمایه اثرگذار باشد.
بازگشایی تدریجی بازار سهام در صورت ادامه دار شدن جنگ
*اگر تنشها و جنگ ادامه پیدا کند، سناریوی محتمل برای بازگشایی بازار سهام چیست و این شرایط چه پیامدهایی برای نقدشوندگی سرمایهگذاران خواهد داشت؟
در صورت ادامهدار بودن تنشها، محتملترین سناریو برای بازگشایی بازار، بازگشایی تدریجی و کنترلشده خواهد بود که در حال حاضر طبق اطلاعرسانی سازمان بورس این مورد انجام شده که در چنین شرایطی معمولاً ابتدا بازارهایی با ریسک کمتر مانند اوراق با درآمد ثابت و صندوقهای درآمد ثابت فعال نگه داشته میشوند و سپس معاملات سهام با ابزارهای کنترلی مانند محدودیت دامنه نوسان، حضور فعال بازارگردانها و حمایت سرمایهگذاران نهادی و سیاستهای حمایتی از سر گرفته میشود. هدف از این رویکرد جلوگیری از بروز شوک شدید قیمتی در زمان بازگشایی است.
از منظر نقدشوندگی نیز این شرایط میتواند چالشبرانگیز باشد. یکی از مهمترین کارکردهای بازار سرمایه امکان تبدیل سریع دارایی به نقد است، اما توقف معاملات یا بازگشایی محدود میتواند این ویژگی را تا حدی تضعیف کند. به همین دلیل سیاستگذار تلاش میکند با فعال نگه داشتن بازار اوراق و صندوقهای درآمد ثابت، مسیر حداقلی برای مدیریت نقدینگی سرمایهگذاران را حفظ کند.
*تجربه جنگ ۱۲ روزه خرداد چه درسهایی برای مدیریت بازار در شرایط فعلی ارائه میدهد و چگونه میتوان از آن برای کاهش ریسک استفاده کرد؟
تجربه جنگ ۱۲ روزه نشان داد که بازگشایی بازار بدون سیاستهای حمایتی میتواند نوسانات شدید ایجاد کند. بنابراین حضور فعال صندوق تثبیت و توسعه، بازارگردانها و سرمایهگذاران نهادی برای مدیریت عرضههای هیجانی و بازگشت تدریجی تعادل به بازار ضروری است و هرگونه واکنش رفتاری هیجانی از سوی سرمایهگذار بستگی به سیاستهای حمایتی و عملکرد سازمان در این شرایط حساس دارد.
صندوقهای درآمد ثابت، پناهگاه نقدینگی در بازار سرمایه
*صندوقهای درآمد ثابت در این شرایط چه نقشی در حفظ نقدشوندگی سرمایهگذاران ایفا میکنند و محدودیت فعلی چه تأثیری بر سرمایهگذاران خواهد داشت؟
در شرایط بحران، صندوقهای درآمد ثابت عملاً به تبدیل میشوند. فعال بودن این صندوقها کمک میکند جریان نقدینگی در بازار سرمایه کاملاً متوقف نشود و سرمایهگذاران همچنان امکان مدیریت داراییهای خود را داشته باشند. با این حال در شرایطی که گزینههای سرمایهگذاری محدود میشود، معمولاً تمرکز بیشتری از نقدینگی به سمت این صندوقها هدایت میشود.
*صندوقهای طلا و سایر داراییهای امن در زمان نوسانات شدید و تعطیلی بازار، چگونه میتوانند به مدیریت ریسک و حفاظت از سرمایه کمک کنند؟
در دورههای افزایش نااطمینانی، داراییهایی مانند طلا معمولاً بهعنوان پناهگاه امن سرمایه مورد توجه قرار میگیرند. صندوقهای طلا در بازار سرمایه به عنوان ابزاری معرفی شدند که این امکان را فراهم کنند که سرمایهگذاران بدون نیاز به خرید فیزیکی طلا، از مزایای این دارایی برای تنوعبخشی و پوشش ریسک استفاده کنند.
اما با این حال در شرایط فعلی که معاملات صندوقهای طلا متوقف شده است، بخشی از کارکرد این ابزار بهعنوان دارایی امن عملاً محدود شده است. حتی پیش از تشدید بحران نیز نشانههایی از این موضوع دیده میشد؛ بهطوریکه با افزایش احتمال درگیری، خروج قابل توجهی از صندوقهای طلا رخ داد و بخشی از سرمایهگذاران ترجیح دادند دارایی خود را به طلای فیزیکی یا بازار ارز منتقل کنند؛ بازارهایی که در چنین شرایطی از نقدشوندگی بالاتری برخوردارند. این موضوع نشان میدهد که در زمان بحران، اطمینان از نقدشوندگی ابزارهای مالی نقش بسیار مهمی در کارایی آنها دارد.
*ورود حمایتهای حقوقی و صندوقهای تثبیت پس از بازگشایی بازار تا چه حد میتواند جلوی سقوط شدید شاخصها را بگیرد و بازار را به تعادل برساند؟
ورود حقوقیها و صندوق تثبیت میتواند با تامین نقدینگی و خرید هدفمند، از تشکیل صفهای فروش سنگین جلوگیری کند و به کاهش شوک اولیه بازار کمک کند، البته هرچند روند بلندمدت بازار همچنان به شرایط اقتصادی و سیاسی وابسته است و در این شرایط هر خبر مثبت یا منفی بیش از پیش بر شرایط بازار اثرگذار خواد بود.
محدودیت معاملاتی به جای تعطیلی کامل
*با توجه به تجربه جهانی در بحرانهای نظامی و تعطیلی بازارها، چه راهکارهایی برای بازگشایی مدیریتشده بورس و کاهش فشار فروش پیشنهاد میکنید؟
در بسیاری از کشورها در زمان جنگ یا بحران شدید، گاهی بازارها موقت بسته شدهاند، اما رویکرد رایجتر استفاده از محدودیتهای معاملاتی بهجای تعطیلی کامل است و معمولا آخرین گزینه محسوب میشود و اغلب کشورها ترجیح میدهند بازار باز بماند و با ابزارهای حمایتی نقدینگی نوسانات را کنترل کنند تا اعتماد به نقدشوندگی بازار آسیب نبیند.
اما به هر حال شرایط در دیگر بازارهای مالی با شرایط بازار سرمایه ایران تفاوتهای زیادی داشته و دارد و این موضوع قابلیت مقایسه را محدود میکند.
سرمایه گذاران از تصمیم هیجانی پرهیز کنند
*در صورت طولانی شدن تنشها، چه استراتژیهایی برای سرمایهگذاران خرد و حقوقی توصیه میکنید تا از ضررهای احتمالی جلوگیری کنند و اعتماد به بازار حفظ شود؟
در چنین شرایطی مهمترین توصیه به سرمایهگذاران پرهیز از تصمیمگیریهای هیجانی و توجه به مدیریت ریسک است. تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری، استفاده از ابزارهای کمریسکتر مانند اوراق و صندوقهای درآمد ثابت و نگهداری بخشی از دارایی در ابزارهای پوشش ریسک میتواند به کاهش آسیبپذیری سرمایهگذاران کمک کند.
در دورههای بحران، بازارها معمولاً با نوسانات کوتاهمدت شدید مواجه میشوند، اما تصمیمگیری مبتنی بر تحلیل و نگاه میانمدت و بلندمدت میتواند از زیانهای ناشی از رفتارهای هیجانی جلوگیری کرده و به حفظ اعتماد سرمایهگذاران نسبت به بازار سرمایه کمک کند.
