نگاهی به کارنامه «شهید علی شمخانی» اولین دبیر شورای دفاع/ یک دهه دبیری در مهمترین شورای نظام
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از خبرآنلاین، در سیاست ایران، برخی چهرهها بیش از آنکه در قاب گفتوگوهای روزمره دیده شوند، در لایههای عمیقتر تصمیمسازی حضور دارند؛ در اتاقهایی که مسیر بسیاری از تحولات از همانجا تعیین میشود. علی شمخانی یکی از این چهره ها است؛ مدیری که کارنامهاش از سالهای جنگ هشت ساله آغاز میشود و تا سطوح عالی سیاستگذاری امنیتی امتداد مییابد.
علی شمخانی در سالهای نخست پس از انقلاب، و با آغاز جنگ، به سرعت در ساختار نوپای سپاه پاسداران جای گرفت. او در فاصله سالهای ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۰ فرماندهی سپاه خوزستان را بر عهده داشت؛ استانی که با آغاز جنگ ایران و عراق به خط مقدم دفاع تبدیل شده بود و مدیریت آن، نیازمند تلفیقی از شناخت میدانی، قدرت سازماندهی و تصمیمگیری در شرایط بحرانی بود. حضور در این موقعیت، شمخانی را در متن تحولات نظامی جنوب کشور قرار داد؛ جایی که بسیاری از معادلات جنگ رقم میخورد.
با گسترش ابعاد جنگ، مسئولیتهای او نیز افزایش یافت. از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ به عنوان جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران فعالیت کرد؛ دورهای که سپاه از یک نیروی انقلابی نوپا به سازمانی گسترده با ساختارهای پیچیده عملیاتی تبدیل میشد. همزمان، در سالهای ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۸ فرماندهی نیروی زمینی سپاه را بر عهده گرفت؛ در سالهای پایانی جنگ نیز، از ۱۳۶۷ تا ۱۳۶۸، به عنوان معاون اطلاعات و عملیات ستاد فرماندهی کل قوا فعالیت کرد.
پایان جنگ، برای بسیاری از فرماندهان نظامی به معنای تغییر مسیر حرفهای بود. برای شمخانی نیز این تغییر، با ورود به عرصهای متفاوت اما همچنان راهبردی همراه شد. یک سال پس از پایان جنگ، با حکم رهبر شهید انقلاب آیتالله سید علی خامنهای، به فرماندهی نیروی دریایی ارتش منصوب شد؛ انتصابی که در آن زمان توجه بسیاری را جلب کرد، چراکه او پیشتر عمدتاً در ساختار سپاه شناخته میشد. این جابهجایی، نشانهای از تلاش برای همافزایی میان دو نیروی نظامی و بهرهگیری از تجربیات جنگ در بازسازی ساختار دفاعی کشور بود.
در ادامه و در چارچوب راهبرد جدید دریایی جمهوری اسلامی ایران، مسئولیت فرماندهی مشترک نیروی دریایی ارتش و سپاه و همچنین قرارگاه دریایی خاتمالانبیا به او سپرده شد. این دوره هشتساله، با بازتعریف مأموریتها و تمرکز بر توسعه توان رزمی دریایی همراه بود. ساختار سازمانی نیروها بازآرایی شد، تسلیحات و تجهیزات بهروزتر شدند و بر عملیات مشترک میان ارتش و سپاه تأکید بیشتری صورت گرفت.
اما مسیر شمخانی تنها در حوزه نظامی باقی نماند. وی در ۱۹ شهریور ۱۳۹۲، با حکم حسن روحانی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شد؛ این انتصاب در شرایط صورت گرفت که پرونده هستهای ایران وارد مرحلهای تازه شده بود و مسئولیت مذاکرات با گروه ۱+۵ به وزارت امور خارجه و محمدجواد ظریف سپرده شده بود. به این ترتیب، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی میبایست هماهنگی میان دستگاههای مختلف و پشتیبانی از تیم مذاکرهکننده را در دستور کار قرار دهد.
با انعقاد برجام و حدود سه سال پس از آن خروج ایالات متحده از برجام، مخالفتهای شمخانی با احیای آن آغاز شد. با پایان دوره اول ترامپ و روی کار آمدن بایدن در آمریکا، مذاکراتی برای احیای آن آغاز شد ولی بنا بر گفته دولت وقت، با مخالفتهای جدی شمخانی روبرو شد. محمود واعظی رئیس دفتر حسن روحانی در دولت دوازدهم در چندین مرتبه پرده از مخالفتهای شمخانی با احیای برجام برداشته و این اختلافات میان دبیر شورایعالی امنیت ملی و رئیس شورایعالی امنیت ملی چنان بالا گرفت که روحانی ۴-۵ مرتبه خواستار جابجایی او شده بود.
شمخانی از دو سال دولت ابراهیم رئیسی یک سال آن را دبیر باقی ماند و اسفند ۱۴۰۱ پس از به نتیجه رسیدن مذاکرات آشتی میان ایران و عربستان، او جای خود را به علیاکبر احمدیان داد.
او در همان دقایق ابتدایی جنگ ۱۲ روزه مورد حمله اسرائیل قرار گرفت که جان سالم به در برد و پس مدتی بستری در بیمارستان به زندگی عادی بازگشت و با دیالوگ معروف فیلم سینمایی پاپیون گفت که «حرومزادهها من زندهام». پس از جنگ ۱۲ روزه او به عنوان نماینده رهبری و دبیر شورای تازه تاسیس دفاع که ذیل شورای عالی امنیت ملی تعریف میشود، منصوب شد. او تا لحظه شهادتش عضو این شورا بود و نهایتا در حمله صبح شنبه اسرائیل و آمریکا به تهران به «شهادت» رسید.
