جنگ علیه ایران چگونه هند را در دوراهی راهبردی قرار داد؟ | آزمون دشوار برای سیاست خارجی هند و سکوتِ نارندا مودی
به گزارش اقتصادنیوز، در روزهای اخیر، تحولاتی که در دهلی نو و دیگری در نزدیکی سواحل سریلانکا رخ داده است میتواند پیامدهای مهمی را برای آینده روابط آمریکا و هند داشته باشد؛ آن هم در شرایطی که دولت دونالد ترامپ درگیر جنگ با ایران است.
واشنگتن قصد کمک به هند را ندارد!
سومیت گانگولی در فارن پالیسی نوشت: در پنجم مارس، کریستوفر لاندو ، معاون وزیر خارجه آمریکا، در نشست سالانه رایسینا سخنرانی کرد؛ کنفرانسی که با حمایت دولت هند برگزار شد و سیاستمداران، روزنامهنگاران و تحلیلگران را برای بحث درباره مسائل جهانی گرد هم آورد.
اقتصادنیوز: برخی از کسانی که سالها زندگی و شخصیت ترامپ را مطالعه کردهاند، معتقدند که او در ذهن خود به دنبال پروژهای بزرگتر است؛ پروژهای به منظور کنار گذاشتن نظم جهانی فعلی و جایگزینی آن با نظمی جدید، با امضای خاص شخص او است
لاندو در سخنان خود تأکید کرد که دولت ترامپ همچنان به دنبال همکاری با هند است، اما این همکاری باید در چارچوب سیاست «اول آمریکا» باشد.
با این حال، او نکتهای جنجالی را مطرح کرد: اینکه واشنگتن قصد کمک به تقویت توان اقتصادی و صنعتی هند ندارد. او گفت: هند باید بداند که ما همان اشتباهی را که ۲۰ سال پیش درباره چین انجام دادیم، در مورد هند تکرار نخواهیم کرد؛ اینکه اجازه دهیم بازارهای بزرگی را گسترش دهد و بعد در بسیاری از حوزههای تجاری از ما جلو بزند.
افزایش نارضایتی داخلی
این اظهارات در حالی مطرح شد که نشست رایسینا تنها چند روز از آغاز جنگ ایران گذشته بود و اهمیت و حساسیت بحثها را دوچندان کرده بود.
واکنش رسمی هند سریع بود. سوبرامانیام جایشانکار ، وزیر امور خارجه هند اعلام کرد: پیشرفت و ترقی هند را تنها خود این کشور تعیین خواهد کرد. او بدون اشاره مستقیم به سخنرانی لاندو، تلاش کرد تا نارضایتی دهلینو را هم به واشنگتن و هم به افکار عمومی داخلی منتقل کند. در همین حال، کنگره ملی هند که اصلیترین حزب مخالف دولت هند است، سخنان لاندو را توهینآمیز و ضد هندی توصیف کرد.
منتقدان دولت معتقدند که کابینه نارندرا مودی بیش از حد به ارتباط نزدیک با دولت ترامپ تمایل نشان داده و در برخی موارد از منافع ملی هند دفاع نکرده است؛ بهویژه در توافق تجاری اخیر میان دو کشور.
چرا تنش ها بیشتر شد؟
یک روز پیش از سخنرانی لاندو، حادثهای نظامی نیز تنشها را افزایش داد. یک زیردریایی آمریکایی ناو جنگی ایرانی دنا را در نزدیکی سواحل سریلانکا هدف قرار داد و غرق کرد. این حمله دستکم ۸۷ کشته برجای گذاشت.
این ناو پس از شرکت در یک رزمایش چندجانبه دریایی که به میزبانی هند برگزار شده بود، در حال بازگشت به ایران بود. در این رزمایش ۱۸ کشتی از کشورهای متحد هند حضور داشتند.
این اتفاق واکنش تند بخشهایی از جامعه مدنی هند را برانگیخت. برخی تحلیلگران معتقد بودند این حادثه ادعای دولت مودی مبنی بر اینکه هند تأمینکننده امنیت منطقه در آبهای پیرامونی خود است را زیر سؤال برده است.
هرچند حمله در آبهای بینالمللی انجام شد و به نظر نمیرسد نقض حقوق بینالملل باشد، اما این واقعیت که کشتی ایرانی پس از مشارکت در رزمایشی با حضور آمریکا هدف قرار گرفت، بسیاری را در هند خشمگین کرد. کنگره نیز دولت مودی را به دلیل محکوم نکردن این حمله بهشدت مورد انتقاد قرار داد.
امکان بی طرفی وجود ندارد
فراتر از رقابتهای سیاسی داخلی، دلایل مهمتری وجود دارد که نشان میدهد دولت هند نمیتواند در برابر جنگ ایران کاملا بیطرفانه رفتار کند؛ چرا که جمعیت قابل توجهی از هندی ها مسلمانان شیعه هستند.
علاوه بر این، اقتصاد هند نیز به منطقه خاورمیانه وابستگی دارد. میلیونها کارگر هندی در کشورهای منطقه مشغول به کار هستند و درآمدهای ارسالی آنان نقش مهمی در اقتصاد هند دارد. از سویی، این کشور بخش قابل توجهی از نفت خود را از خاورمیانه وارد میکند.
فاصله میان حرف و عمل بسیار است
اظهارات لاندو در تضاد آشکار با سیاست دولتهای قبلی آمریکا قرار دارد. در دوران ریاستجمهوری جورج دبلیو بوش، وزیر خارجه وقت آمریکا کاندولزا رایس در سفر به دهلینو اعلام کرده بود که واشنگتن از تبدیل شدن هند به یک قدرت بزرگ جهانی استقبال میکند.
رهبران بعدی آمریکا نیز از این رویکرد فاصله نگرفتند. حتی در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ نیز روابط دو کشور به پیشرفت خود ادامه داد. دو طرف توافق مهمی در حوزه همکاریهای دفاعی امضا کردند و ترامپ و مودی روابط صمیمانه ای برقرار کردند.
در جریان سفر رسمی مودی به آمریکا، این دو رهبر حتی در هوستون در یک تجمع مشترک حضور یافتند. چند ماه بعد هم که ترامپ به هند سفر کرد، مودی استقبال گرمی را از او به عمل آورد.
آزمون دشوار برای سیاست خارجی هند
با این حال، سخنرانی لاندو و حادثه غرق شدن ناو ایرانی فضای سیاسی دهلینو را متشنج کرده است. هند سالها تلاش کرد تا روابط خود با ایران را حفظ کند و در عین حال همکاری با آمریکا را گسترش دهد. این رویکرد که بخشی از سیاست خارجی غیرمتعهد هند محسوب میشود، اکنون با چالشی جدی روبهرو شده است.
دولت مودی بهخوبی میداند که نمیتواند واشنگتن را از خود ناامید کند؛ چرا که همکاریهای تجاری، سرمایهگذاری و دفاعی میان دو کشور اهمیت زیادی دارد.
اما در داخل کشور، انتقادها از نزدیکی بیش از حد به دولت ترامپ در حال افزایش است. حتی پیش از جنگ ایران نیز برخی سیاستمداران و تحلیلگران مستقل نسبت به تضعیف روابط دو کشور هشدار داده بودند.
آینده مبهم شراکت راهبردی
روابط آمریکا و هند که پس از اعمال تعرفههای سنگین تجاری توسط دولت ترامپ وارد دورهای پرتنش شده بود، اکنون ممکن است با چالشهای بیشتری روبهرو شود.
بسیاری از تحلیلگران هندی هشدار میدهند که سکوت دولت مودی در برابر جنگ ایران ممکن است در نهایت به منافع ملی بلندمدت هند آسیب بزند.
هنوز مشخص نیست که این اختلافات به فاصلهای دائمی میان دو کشور منجر خواهد شد یا نه. اما بیتوجهی ظاهری دولت ترامپ به نگرانیهای سیاست خارجی هند و حتی تردید در مورد جایگاه این کشور بهعنوان یک قدرت بزرگ، میتواند دستاورد دههها تلاش دو حزب اصلی آمریکا برای ایجاد یک شراکت راهبردی با هند را در معرض خطر قرار دهد.
