شوک انرژی در اروپا زیر سایه جنگ ایران و بحران در تنگه هرمز | درسهای جنگ اوکراین برای اروپاییها
به گزارش اقتصادنیوز، برای متحدان اروپایی آمریکا، جنگ در ایران در ابتدا یک بحران انسانی و یک آزمون ژئوپولیتیکی برای دولتهایی بود که بهطور قابل درکی تمایلی نداشتند درگیر بحرانی شوند که خودشان نقشی در ایجادش نداشتند. اما حالا این جنگ در حال تبدیل شدن به یک شوک انرژی است؛ شوکی که یادآور جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ و پیامدهای گریزناپذیر آن است.
بلومبرگ در گزارشی نوشت: در حالی که کمتر کسی میتواند مدت و شدت درگیری میان ایران با آمریکا و اسرائیل را پیشبینی کند، شاخصهای اقتصادی اتحادیه اروپا روندی نزولی در رشد، صعودی در تورم و افزایش رقابت بر سر انرژی را نشان میدهند. وعده اتحادیه اروپا برای تقویت رقابتپذیری، حالا توخالی به نظر میرسد.
اثرات بحران در تنگه هرمز در حال آشکار شدن است
بستن موثر تنگه هرمز توسط ایران، نوعی سهلانگاری نگرانکننده در راهبرد آمریکا را آشکار کرده، اما اثر بزرگتر آن در جای دیگری احساس میشود. کسبوکارها و مصرفکنندگان اروپایی به گاز طبیعی وابستهاند و حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی معمولا از این گذرگاه باریک عبور میکند.
به همان اندازه نگرانکننده، حمله تلافیجویانه هفته گذشته تهران به تأسیسات رأس لفان قطر بود؛ مرکزی که حدود یکپنجم عرضه گاز طبیعی مایع این کشور را تأمین میکند. رهبران اتحادیه اروپا برای یافتن منابع جایگزین به الجزایر روی آوردهاند و همزمان بستههای حمایتی چند میلیارد یورویی برای مصرفکنندگان داخلی اعلام میکنند. همه اینها بسیار یادآور تغییراتی است که چهار سال پیش با حمله روسیه به اوکراین در چشمانداز انرژی اروپا رخ داد.
البته تفاوتهایی هم وجود دارد. قیمت گاز در اروپا در هفتههای اخیر افزایش یافته، اما هنوز پایینتر از سطح سال ۲۰۲۲ است. اروپا به اندازه وابستگیاش به گاز روسیه، به گاز خاورمیانه وابسته نیست. حتی میتوان گفت بخش زیادی از آسیا در وضعیت دشوارتری قرار دارد. همچنین امید ضمنی این است که این جنگ بسیار کوتاهتر از جنگ اوکراین باشد.
اقتصاد اروپا از سال ۲۰۲۲ ضعیفتر است
با این حال، اقتصاد اروپا نسبت به سال ۲۰۲۲ ضعیفتر است و وضعیت مالی کشورهای کلیدی مانند فرانسه حتی پیش از شوک انرژی ماه فوریه نیز شکننده بود. بازده اوراق قرضه دولتی در اتحادیه اروپا (و بریتانیا) در حال افزایش است، چرا که بازارها انتظار بازگشت تورم و افزایش نرخ بهره توسط بانکهای مرکزی را دارند.
در حالی که اروپا وارد فصل بهار میشود، ذخایر گاز آن به دلیل زمستانی سخت و سیاستهای سهلگیرانهتر در نگهداری ذخایر کاهش یافته است. هرچه درگیری با ایران طولانیتر شود، هزینه واردات انرژی گرانتر برای اروپا افزایش مییابد(هزینهای که یک هفته پیش حدود ۶ میلیارد یورو برآورد شده بو)د) و همزمان، افزایش تورم و انتظارات نرخ بهره، قیمت داراییها و قدرت خرید مصرفکنندگان را کاهش خواهد داد.
نتیجه این وضعیت، چشماندازی تیره برای رشد اقتصادی است. شاخص لحظهای بلومبرگ از پیشبینی رشد منطقه یورو در سهماهه اول، تقریبا سقوط آزاد را نشان میدهد. در حالی که سناریوهای مختلفی از سوی سرمایهگذاران و بانکداران درباره پایان این درگیری مطرح شده ، به نظر میرسد حداقل در حال حاضر بتوان پیشبینی کرد که تورم اروپا از حدود ۲ درصد به ۳ درصد افزایش داشته باشد، این در حالی است که رشد اقتصادی از حدود ۱ درصد به صفر میل میکند.
اگر عرضه گاز قطر برای مدت طولانی مختل شود و اروپا که تلاش میکند از جنگ دور بماند، دسترسی ترجیحی به گاز آمریکا هم نداشته باشد، قیمتها و تقاضا ناچار به تعدیل خواهند شد. به گفته فوک-وین نگوین، کارشناس انرژی در مؤسسه ژاک دلور در پاریس: حتی در سناریوی بسیار خوشبینانه که درگیری ظرف چند روز پایان یابد، باز هم اختلال طولانیمدتی در جریان گاز مایع ایجاد خواهد شد. او میافزاید: اروپا با رقابت شدیدی از سوی کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی و چین برای دسترسی به منابع موجود مواجه خواهد شد.
درسهایی که اروپا باید از درگیری با اوکراین بگیرد
سؤال بزرگ این است که سیاستگذاران چگونه واکنش نشان خواهند داد و تا چه حد از درسهای سال ۲۰۲۲ آموختهاند. در حالت ایدهآل، بانکهای مرکزی و دولتها باید در یک مسیر حرکت کنند: پرهیز از افزایش شدید نرخ بهره که تنها رشد اقتصادی را خفه میکند و تمرکز بر سرمایهگذاریهای بلندمدت برای کاهش وابستگی اتحادیه اروپا به سوختهای فسیلی. کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، هفته گذشته گفت: هرگونه واکنش مالی به شوک قیمت انرژی باید موقتی، هدفمند و دقیق طراحی شده باشد.
اما واقعیت ممکن است متفاوت باشد. سرمایهگذاران انتظار چندین افزایش نرخ بهره در سال جاری را دارند، چرا که بانکهای مرکزی نگران استقلال خود هستند و نمیخواهند اشتباه نادیده گرفتن تورم پساکرونا بهعنوان پدیدهای موقتی را تکرار کنند. در عین حال، سیاستمداران ممکن است نتوانند در ارائه کمکهای مالی برای قبوض انرژی زیادهروی نکنند، چون نگرانند افزایش هزینههای زندگی رأیدهندگان را به سمت جریانهای پوپولیستی سوق دهد.
در بلندمدت، دشوار است بتوان راهی برای پایان دادن به آسیبپذیری اروپا در برابر ماجراجوییهای نظامی آمریکا یافت، مگر با حرکت قاطع به سمت استقلال انرژی. همانطور که آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، هفته گذشته گفت، این «تنها راه برای امنیت» است. انرژیهای تجدیدپذیر و انرژی هستهای مسیرهای روشنی برای کنار گذاشتن سوختهای فسیلی به نظر میرسند. اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، میگوید کنار گذاشتن انرژی هستهای در اروپا یک «اشتباه راهبردی» بوده و کشور خودش، آلمان، بزرگترین خطا را مرتکب شده است.
با این حال، تحقق همه این اهداف به رهبری، شجاعت، زمان و سرمایه نیاز دارد. یکی از نشانههای امید، افزایش محبوبیت داخلی سیاستمدارانی است که در برابر فشارهای معمول ترامپ برای پیوستن به این جنگ ایستادگی کردهاند. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، با درک پیوند میان انرژی و امنیت، در تلاش است ائتلافی برای تأمین امنیت تنگه هرمز پس از برقراری آتشبس تشکیل دهد. اما این طرح همچنان در نهایت به متحدی غیرقابلاتکا مانند آمریکا وابسته است.
در همین حال، به نظر میرسد چین به لطف ذخایر فراوان انرژی و پیشتازی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، میتواند با صبر و حوصله منتظر بماند. در واقع، بروکسل باید مراقب باشد که در مسیر گذار به فناوریهای سبز (که تحت سلطه پکن هستند) وابستگی انرژی خود را از شکلی به شکل دیگر تغییر ندهد. شاید در میان تمام کمبودهایی که امروز در اروپا دیده میشود، بزرگترین آن ناتوانی در ترسیم مسیر مستقل خود باشد.
