تنگه هرمز واقعا باز است یا بسته؟/ الجزیره: ایران قواعد خود را بر تنگه هرمز تحمیل کرد
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از تسنیم، در ادامه تحلیلهای محافل و رسانههای بینالمللی و منطقهای از وضعیت تنگه هرمز و تاثیر شدیدی که بر اقتصاد کل جهان گذاشته است، شبکه الجزیره قطر مقالهای در خصوص سازوکار باز کردن یا بستن این تنگه توسط ایران نوشت.
متن کامل این مقاله به شرح زیر است.
تنگه هرمز واقعا باز است یا بسته؟
دقیقترین سوال در مورد تنگه هرمز دیگر این نیست که آیا باز است یا بسته؛ زیرا وضعیتی که در مهمترین آبراه انرژی جهان در حال وقوع است، نه انسداد کامل است و نه جریان عادی ناوبری.
آنچه امروز در تنگه هرمز اتفاق میافتد، به عبور انتخابی نزدیکتر است؛ جایی که برخی کشتیها پیش میروند، در حالی که برخی دیگر متوقف میشوند. حق عبور دیگر صرفاً توسط نقشههای دریایی و قوانین ناوبری تعیین نمیشود، بلکه توسط ماهیت جنگ و اینکه کدام طرف در لحظه تشدید تنش، کشتی را "بیطرف" تعریف میکند، نیز تعیین میشود.
این معنا روز، دوشنبه، زمانی که شورای دفاع ایران اعلام کرد کشورهایی که درگیر جنگ نیستند میتوانند پس از هماهنگی با تهران برای تضمین عبور ایمن، از تنگه هرمز عبور کنند، آشکار شد. تهران در عین حال، هشدار داد که هرگونه حمله به سواحل یا جزایر ایران منجر به مینگذاری مسیرهای دسترسی در خلیج فارس خواهد شد و عملاً کل خلیج فارس را در وضعیتی مشابه هرمز قرار میدهد.
با انجام این کار، تهران نه تنها به بسته شدن گستردهتر تنگه هرمز در صورت تشدید جنگ اشاره کرده است، بلکه قانون جدیدی را برای خود ناوبری وضع کرده است: عبور یک حق خودکار نیست، بلکه مسیری است که نیاز به هماهنگی با ایران دارد.
نکته اصلی ماجرا اینجاست. مسئله دیگر صرفاً بسته شدن احتمالی تنگه هرمز نیست، بلکه این است که چه کسی "کشتی بیطرف" را تعریف میکند، چه کسی قدرت اعطای اجازه یا رد عبور را دارد و چه کسی میتواند دریا را به عرصهای برای مذاکرات سیاسی تبدیل کند، نه صرفاً یک آبراه تجاری.
ایجاد قانون ایران برای ناوبری در تنگه هرمز
بیانیه اخیر شورای دفاع ایران درباره ناوبری در تنگه هرمز بیدلیل نبود و رویترز روز یکشنبه گزارش داد که نماینده ایران در سازمان بینالمللی دریانوردی و سفیر آن در لندن، اظهار داشتند که تنگه هرمز برای کشتیرانی باز است، به استثنای کشتیهایی که با "دشمنان ایران"، مرتبط هستند. او افزود که کشتیهایی که درگیر جنگ نیستند، میتوانند پس از هماهنگی با تهران در مورد ترتیبات امنیتی و ایمنی، از آن عبور کنند.
این به عنوان طرح اولیه قاعده طبقهبندی در دریا عمل کرد و بیانیه روز بعد شورای دفاع ایران، این قاعده را به صورت واضحتر و الزامآورتری درآورد.
ایران است که تعیین میکند کدام کشتیها از تنگه هرمز عبور کنند
بنابراین، موضع ایران از سطح اظهارات توضیحی به سطح قواعد عملیاتی منتقل شده است. کشتیهایی وجود دارند که میتوانند از آن عبور کنند، نه صرفاً به این دلیل که طبق قوانین بینالمللی حق عبور دارند، بلکه به این دلیل که خارج از تعریف "دشمن" قرار میگیرند، یا به این دلیل که میتوانند خود را بیطرف معرفی کنند، یا به این دلیل که از قبل با تهران هماهنگ کردهاند. این مهمترین تغییر در تنگه هرمز در حال حاضر است: این تنگه دیگر بر اساس منطق باز یا بسته شدن عمل نمیکند، بلکه بر اساس منطق طبقهبندی سیاسی ترافیک دریایی عمل میکند.
در دریا، این قاعده ایجاد شده توسط ایران، دیگر نظری نیست و دادههای ردیابی کشتی نشان داد که دو تانکر LPG هندی، پاین گس و جاگ واسانت، از تنگه هرمز به سمت هند عبور کردند، در حالی که اکثر کشتیهای دیگر در داخل خلیج فارس گیر افتاده بودند.
رویترز گزارش داد که پاین گس یک پیام شناسایی با عنوان "کشتی و خدمه هندی" پخش کرد. در شرایط عادی، این بیانیه بیشتر شبیه یک جزئیات فنی جزئی به نظر میرسد، با این حال، اکنون بیشتر شبیه اعلام موضع است: "ما طرف جنگ نیستیم، ما امتداد یک دشمن مستقیم نیستیم و درخواست عبور با هویت روشن و محاسبه شده را داریم."
بنابراین، سیستمهای ردیابی دیگر صرفاً ابزارهای ناوبری نیستند، بلکه به بخشی از زبان بقا در کریدوری تبدیل شدهاند که در آستانه انفجار قرار دارد.
با این حال، عبور این دو تانکر به معنای حل بحران نیست. آمار نشان میدهد که ترافیک کلی تقریباً فلج شده است و رویترز گزارش داد که ترافیک تانکرها در مقایسه با سطح قبل از جنگ تقریباً ۹۵ درصد کاهش یافته است و حدود ۲۰۰۰۰ ملوان همچنان در خلیج فارس سرگردان هستند. در همین حال، سازمان بینالمللی دریانوردی به تلاشهای خود برای ایجاد یک گذرگاه امن ادامه میدهد، اما بدون جدول زمانی مشخص برای اجرا.
تنگه هرمز؛ یک کریدور ویژه
این تغییر دیگر صرفاً یک موضوع داخلی ایران یا دریایی نیست. رویترز گزارش داد که وزیر امور خارجه کره جنوبی از همتای ایرانی خود درخواست کرده است که ایمنی کشتیها در تنگه هرمز را تضمین کند؛ پس از آنکه سئول بیش از ۲۰ کشتی کره جنوبی با بیش از ۱۰۰ خدمه را در خلیج فارس پیدا کرد.
با توجه به اینکه کره جنوبی تقریباً ۷۰ درصد از واردات نفت و ۲۰ درصد از گاز طبیعی مایع خود را از خاورمیانه تأمین میکند، مشخص شد که کشورها تنگه هرمز را به عنوان منطقهای که نیاز به مذاکره مستقیم با تهران دارد، به جای یک آبراه بینالمللی آزاد، در نظر میگیرند.
به همین ترتیب، موضوع تنگه هرمز وارد عرصه بینالمللی شدن سیاسی، شده است. در این میان بحرین پیشنویس قطعنامهای را در شورای امنیت سازمان ملل متحد پیشنهاد داد که استفاده از «تمام ابزارهای لازم» را برای محافظت از کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز و اطراف آن، با حمایت کشورهای خلیج فارس و آمریکا، مجاز میدانست، اما تصویب آن به دلیل مخالفتهای احتمالی روسیه یا چین بعید به نظر میرسد.
بنابراین، مسئله ناوبری دیگر صرفاً اقتصادی یا نظامی نیست؛ بلکه به یک مسئله بینالمللی تبدیل شده است که برای ترتیبات حفاظت دریایی گستردهتر، باز است.
تجارت جهانی در گرو قواعد ایران در تنگه هرمز
آنچه بازار را آشفته میکند، نه تنها تهدید موشکها یا مینها، بلکه فقدان یک چارچوب پایدار نیز هست. از لحاظ تئوری، تجارت جهانی میتواند با بسته شدن کامل یا جزئی تنگه هرمز کنار بیاید.
وضعیت روشن است، اما به دلیل تنگهای که بر اساس استثنائات عمل میکند، پیچیده شده است، جایی که برخی از تانکرها از آن عبور میکنند، در حالی که صدها کشتی منتظرند، و خود کشورها اکنون خواستار تضمینهای مستقیم از تهران هستند.
بنابراین، شاید دقیقترین توصیف از آنچه اکنون اتفاق میافتد این باشد که تنگه هرمز کاملاً بسته نیست، اما دیگر به اندازه گذشته باز نیست. این تنگهای است که بر اساس استثنائات عمل میکند؛ کسانی که هماهنگ میکنند میتوانند عبور کنند، کسانی که ثابت میکنند بخشی از درگیری نیستند میتوانند عبور کنند و کسانی که مورد سوءظن قرار میگیرند، منتظر میمانند.
به طور کلی، در این منطقه خاکستری، هزینه واقعی جنگ در حال شکلگیری است و این فقط در قیمت انرژی نیست، بلکه در قوانین جدید حاکم بر دریا نیز هست.
